Kunstkenner Arthur Brand: ‘De beste uitvinding van de mensheid is de zoekfunctie’

Afgelopen woensdag mochten we Arthur Brand beluisteren op TedxEde. Arthur is de man die onder andere verloren gewaande paardenbeelden van Hitler terugvond, en joodse roofkunst in de collectie van de Koninklijke Familie. Op het congres vroeg hij het publiek: ‘Hoe is het mogelijk dat simpele mensen als ik, dit soort dingen op het spoor kunnen komen?’ Samengevat: door de zoekfunctie!
 

Speurtocht door archieven

Op het goed bezochte event maakte hij ons deelgenoot hoe zijn speurtocht tot succes leidde. De paarden zouden naar verluid zijn vernietigd tijdens het beleg van Berlijn. Door onderzoek in archiefmateriaal kwam hij op het spoor van een filmfragment, dat net voor die slag was gemaakt. Ze bleken niet meer op hun plaats te staan… want al door Hitler afgevoerd naar veiliger oorden. Latere foto’s uit archieven van Russen, pronkend met de paarden, bevestigde dat ze nog heel waren.
We vroegen hem na afloop, hoe belangrijk digitale archieven zijn voor de kunstwereld.

Geen wereld zonder databases

‘Ik kan je tientallen voorbeelden geven waaruit blijkt dat voor ons digitale archieven cruciaal zijn voor het oplossen van vervalsingen en kunstroof.

Arthur Brand, kunstkenner en speurder

Ik kan me geen wereld voorstellen zonder die databases. Iemand heeft eens gezegd: ‘De beste uitvinding van de mensheid is de zoekfunctie op je computer.’ Daar ben ik het helemaal mee eens.  Zouden die er niet zijn, dan is de kunst drijfzand. Dertig procent van de kunstmarkt bestaat al uit vervalsingen. De illegale kunstmarkt vormt na drugs en wapens, de derde grootste illegale geldstroom ter wereld. Er gaat zes miljard euro in om, per jaar. Als we niet meer kunnen teruggrijpen op waar het stuk is geweest, door wie het is verkocht, en hoe vaak, dan stort de kunstmarkt in.’

Vervalste namen

Arthur illustreert een veel voorkomende manier van vervalsen: de naam van de schilder veranderen. ‘Voor de Tweede Wereldoorlog knoeide iedereen maar aan met toeschrijvingen. Mensen hadden bij gebrek aan databases, nauwelijks vergelijkingsmateriaal. Niemand kon het controleren of een werk van de school van Rembrandt werd geüpgrade als een werk van Rembrandt zelf na zoveel jaar, door de vervalsing van de naam. Nu kunnen we foto’s naast elkaar zetten.’

Kunstroof

In de periode 1933 – 1945 vond de grootste kunstroof uit de Europese geschiedenis plaats door de Duitse agressor. Nog steeds zijn veel kunstobjecten in het bezit van mensen die daardoor vuile handen hebben gemaakt. Arthur Brand spoort ze op.  ‘Zo waren we op zoek naar een gestolen schilderij van een joodse familie. We hadden echter alleen een hele slechte foto. In een Duits archief vonden we een film, waarop hetzelfde schilderij stond. Toen hadden we beter zicht op hoe het eruit zag. En konden we het vinden. Zo wordt een database opeens een sleutel voor doorslaggevend bewijs. Negentig procent van ons werk bestaat uit het doorzoeken van databases. Zonder kunnen we ons werk niet doen.’

Verborgen schatten komen boven water bij HHNK

Als wij worden gebeld voor een afspraak, kunnen er mooie dingen tot stand komen.

Zo waren we maandag te gast bij Hoogheemraadschap Noord-Hollands Kwartier (HHNK) in Heerhugowaard. Hun werkgebied is door fusies uitgebreid tot ‘alles boven het IJ, inclusief Texel’. Behalve het beheer van de dijken, het waterpeil en de waterkwaliteit, is ook een reeks van artefacten aan dit oeroude bestuursorgaan toegevallen. Een historicus heeft het beschreven in Adlib. Het is niet af, niet perfect, of volledig, maar het is wel genoeg ‘af’ om met anderen te delen.

Collectie HHNK

Collectie HHNK

Wij hebben ons na het prettige adviesgesprek mogen vergapen aan een deel van de door hem beschreven bezittingen in een mooi ingericht zaaltje. Maar, dat volstaat niet, vinden ze bij HHNK. Meer mensen moeten hiervan weten. Ze voelen zich daartoe geroepen, omdat ze een organisatie zijn, die aan de maatschappij iets wil teruggeven wat met geld van de maatschappij is betaald.

Hun bescheiden erfgoedcollectie van een paar duizend records moet doorzocht kunnen worden door iedereen. Wij hebben advies gegeven over de stappen die daarvoor nodig zijn, en wat het oplevert. Hoe dit waterschap de collectie kan onderbrengen in de Digitale Collectie. Hoe het haar collectie zichtbaar kan maken op haar site. Hoe ook van elders informatie over gerelateerd erfgoed kan worden binnengevlogen, en de zoektocht door hun collectie te verrijken met kruisverbanden.

Een kolfje naar onze hand.

Wilt u ook zicht hebben op hoe uw bijzondere erfgoed beter toegankelijk kan worden gemaakt voor het grote publiek? Gewoon Seecr bellen!